Q’eros z Andów peruwiańskich: dynamiki relacyjne w świecie więcej-niż-ludzkim - Anna Przytomska
Prezentujemy zapis otwartego seminarium naukowego IEiAK UW z 04.03.2026, na którym wystąpiła dr Anna Przytomska.
Wykład poświęcony jest światu Q’eros (Keczua) z Kordyliery Vilcanota (Andy peruwiańskie), rozumianemu jako rzeczywistość więcej-niż-ludzka, współtworzona przez ludzi, góry (apus), zmarłych, zwierzęta oraz inne byty nie-ludzkie. Pierwsza część wykładu poświęcona jest specyfice i metodologii badań antropologicznych nad światem więcej-niż-ludzkich w regionie andyjskim. Omawia pracę terenową rozumianą jako praktykę ontograficzną, opartą na ucieleśnionym poznaniu, podążaniu za zdarzeniami i relacjami ujawniającymi się w terenie oraz zawieszeniu uprzednich kategorii analitycznych na rzecz tego, co wyłania się w praktyce. Wykład pokazuje, w jaki sposób badania terenowe nie tylko opisują świat Q’eros, lecz same stają się elementem relacyjnych procesów, poprzez które świat ten jest współtworzony. Druga część wykładu skupia się na tym, w jaki sposób rzeczywistość więcej-niż-ludzka powstaje i ujawnia się w praktyce – poprzez codzienne działania i pracę, doświadczenie cielesne oraz relacje wzajemnych zobowiązań między bytami, a także poprzez naruszanie tych norm, które prowadzi do zaburzeń porządku świata. Centralnym zagadnieniem jest pytanie o to, co znaczy być osobą (runa) w wysokogórskich wspólnotach Q’eros oraz w jaki sposób nawiązują, podtrzymują i negocjują relacje z innymi bytami, które współkonstytuują ich świat. Omawia trzy kluczowe dynamiki organizujące te relacje: wymianę (ofiarność, troskę, wzajemność), drapieżność (chorobę, śmierć, odczłowieczenie) oraz mimetyzm (oswajanie poprzez naśladownictwo) – rozumiane jako formy relacyjności, w których granice między tym, co ludzkie i nie-ludzkie, pozostają otwarte, negocjowane i podatne na transformacje.
dr Anna Przytomska – antropolożka kulturowa specjalizująca się w etnologii Ameryki Południowej, ze szczególnym uwzględnieniem studiów andyjskich. Prowadziła długotrwałe badania terenowe w Andach ekwadorskich i peruwiańskich, a także w Hiszpanii (Andaluzja oraz Wspólnota Walencka). Jej zainteresowania badawcze obejmują etnomedycynę, praktyki szamańskie i rytualne, relacje między człowiekiem a naturą, koncepcje ciała i osoby, a także etnohistorię, ze szczególnym uwzględnieniem historii tubylczej i historii mówionej.